ดักทางไว้ก่อนเปิดใช้ระบบ e-GP ใหม่ — อย่าให้ “ระบบ” สร้างระเบียบขึ้นมาเอง จนคนทำงานทั่วประเทศต้องรับกรรม

⚠️ ดักทางไว้ก่อนเปิดใช้ระบบ e-GP ใหม่ — อย่าให้ “ระบบ” สร้างระเบียบขึ้นมาเอง จนคนทำงานทั่วประเทศต้องรับกรรม

เห็นภาพระบบเบื้องหลังของ e-GP ที่กรมบัญชีกลางกำลังพัฒนา ซึ่งขณะนี้ ยังไม่ได้เปิดใช้งานอย่างเป็นทางการ แล้วผมเห็นขั้นตอนที่ 1 เขียนว่า
“แต่งตั้งผู้รับผิดชอบและจัดทำรายละเอียดขอบเขตของงานทั้งโครงการ (TOR)”

ผมขอทักท้วงและดักทางไว้ตั้งแต่ตอนนี้เลยครับ เพราะถ้าระบบกำลังถูกออกแบบบนความเข้าใจว่า ทุกโครงการต้องจัดทำ TOR ทั้งโครงการ และต้องมีการแต่งตั้งผู้รับผิดชอบหรือคณะกรรมการเพื่อจัดทำ TOR เป็นขั้นตอนขึ้นมาใหม่ ผมเห็นว่า กำลังเดินผิดทาง
และถ้าปล่อยออกมาใช้ทั่วประเทศแล้วค่อยแก้ ปัญหาจะไม่ได้จบอยู่แค่หน้าจอ e-GP แต่มันจะสร้าง แนวปฏิบัติที่คลาดเคลื่อนเป็นลูกโซ่ไปอีกหลายปี

━━━━━━━━━━━━━━

📖 กลับไปอ่าน “ระเบียบฯ ข้อ 21” ก่อน
ระเบียบกระทรวงการคลังว่าด้วยการจัดซื้อจัดจ้างฯ พ.ศ. 2560 กำหนดตัวผู้รับผิดชอบไว้แล้ว

🔹 ข้อ 21 วรรคหนึ่ง กรณีซื้อหรือจ้างที่มิใช่งานก่อสร้าง
ให้หัวหน้าหน่วยงานของรัฐแต่งตั้ง คณะกรรมการขึ้นมาคณะหนึ่ง หรือจะให้เจ้าหน้าที่หรือบุคคลใดบุคคลหนึ่ง รับผิดชอบจัดทำร่างขอบเขตของงานหรือรายละเอียดคุณลักษณะเฉพาะ รวมทั้งกำหนดหลักเกณฑ์การพิจารณาคัดเลือกข้อเสนอ

🔹 ข้อ 21 วรรคสาม กรณีงานจ้างก่อสร้าง
ให้หัวหน้าหน่วยงานของรัฐแต่งตั้ง คณะกรรมการขึ้นมาคณะหนึ่ง หรือจะให้เจ้าหน้าที่หรือบุคคลใดบุคคลหนึ่ง จัดทำแบบรูปรายการงานก่อสร้าง หรือดำเนินการจ้างตามหมวดงานจ้างออกแบบหรือควบคุมงานก่อสร้างก็ได้

นี่คือผู้รับผิดชอบที่ระเบียบกำหนดไว้

━━━━━━━━━━━━━━

❓ แล้ว “TOR ทั้งโครงการ” มาจากไหน?
มาจากหนังสือคณะกรรมการวินิจฉัยฯ ด่วนที่สุด ที่ กค (กวจ) 0405.4/ว159 ลงวันที่ 20 มีนาคม 2566
แต่กรุณาอ่าน ว159 ให้ครบครับ
ว159 ไม่ได้สร้าง “คณะกรรมการจัดทำ TOR” ขึ้นมาใหม่

ตรงกันข้าม หนังสือระบุชัดว่าเป็นแนวทางสำหรับ
“คณะกรรมการหรือเจ้าหน้าที่หรือบุคคลใดบุคคลหนึ่งซึ่งมีหน้าที่ตามระเบียบ…ข้อ 21 วรรคหนึ่ง และวรรคสาม”

พูดง่าย ๆ คือ
👉 คนตามข้อ 21 นั่นแหละเป็นคนดำเนินการ
ไม่ใช่มีข้อ 21 ชุดหนึ่ง แล้วพอถึง TOR ก็ไปตั้ง “คณะกรรมการ TOR” อีกชุดหนึ่ง
ว159 ไม่ได้เขียนอย่างนั้น

━━━━━━━━━━━━━━

❗ ที่สำคัญกว่านั้น ว159 ไม่ได้บังคับว่าทุกโครงการต้องทำ TOR แบบละเอียด
นี่คือประเด็นที่อยากให้กรมบัญชีกลางกลับไปอ่านหนังสือที่ตัวเองออกให้ละเอียด
ว159 กำหนดไว้ 2 แนวทาง

📌 แนวทางที่ 1
ให้คณะกรรมการ เจ้าหน้าที่ หรือบุคคลตามข้อ 21 ดำเนินการตามหน้าที่ตามปกติ คือจัดทำ
    • ร่างขอบเขตของงานที่จะดำเนินการจ้าง หรือ
    • รายละเอียดคุณลักษณะเฉพาะของพัสดุที่จะดำเนินการซื้อ หรือ
    • แบบรูปรายการงานก่อสร้างที่จะดำเนินการจ้างก่อสร้าง แล้วแต่กรณี
และกำหนดหลักเกณฑ์การพิจารณาคัดเลือกข้อเสนอ

แนวทางที่ 1 จบตรงนี้
ไม่ได้บอกว่า เมื่อทำสิ่งเหล่านี้เสร็จแล้ว ต้องไปจัดทำ TOR อย่างละเอียด 10 รายการตามแนวทางที่ 2 ซ้ำอีก

━━━━━━━━━━━━━━

📌 แนวทางที่ 2
จึงเป็นอีกแนวทางหนึ่งที่ให้ คนชุดเดิมตามข้อ 21 จัดทำ
“ร่าง TOR อย่างละเอียด”
โดยกำหนดสาระสำคัญอย่างน้อย 10 รายการ เช่น ความเป็นมา วัตถุประสงค์ คุณสมบัติผู้ยื่นข้อเสนอ รายละเอียดงาน กำหนดส่งมอบ หลักเกณฑ์พิจารณา วงเงิน งวดงานและการจ่ายเงิน ค่าปรับ และการรับประกันความชำรุดบกพร่อง

แล้วตอนท้าย ว159 เขียนไว้อย่างชัดเจนว่า
“ดังนั้น จึงเป็นดุลพินิจของคณะกรรมการหรือเจ้าหน้าที่หรือบุคคลใดบุคคลหนึ่งที่จะพิจารณาดำเนินการตามแนวทางข้างต้น”

คำว่า “ดุลพินิจ” ตรงนี้สำคัญมากครับ

━━━━━━━━━━━━━━

🗣️ ถ้าอย่างนั้น ขอถามกรมบัญชีกลางตรง ๆ
หากระบบ e-GP ใหม่กำหนดขั้นตอนว่า
“แต่งตั้งผู้รับผิดชอบและจัดทำรายละเอียดขอบเขตของงานทั้งโครงการ (TOR)”
และระบบหมายความว่า ทุกโครงการต้องผ่านขั้นตอนจัดทำ TOR ทั้งโครงการตามแนวทางที่ 2

ผมมีคำถามว่า
1️⃣ แล้วแนวทางที่ 1 ใน ว159 หายไปไหน?
2️⃣ ดุลพินิจที่ ว159 ให้แก่คณะกรรมการ เจ้าหน้าที่ หรือบุคคลตามข้อ 21 หายไปไหน?
3️⃣ ระเบียบข้อใดกำหนดให้ต้องตั้ง “คณะกรรมการจัดทำ TOR” เพิ่มขึ้นมาอีกชุดหนึ่ง?
4️⃣ ถ้าระบบบังคับให้เลือกแนวทางที่ 2 ทุกกรณี เท่ากับระบบกำลังเปลี่ยน “ทางเลือก” ตาม ว159 ให้กลายเป็น “ข้อบังคับ” หรือไม่?

นี่ไม่ใช่เรื่องของการจับผิดคำบนหน้าจอครับ
แต่มันคือเรื่องของ ฐานอำนาจและกระบวนการตามระเบียบ

━━━━━━━━━━━━━━

🚨 สิ่งที่ผมห่วง คือความบรรลัยที่จะตามมาในอนาคต
วันนี้อาจดูเหมือนเรื่องเล็ก ๆ แค่เพิ่มขั้นตอนในระบบ
แต่ถ้าเปิดใช้จริงทั่วประเทศ อีกไม่นานเราจะเห็น
    ❌ หน่วยงานออกคำสั่งแต่งตั้ง “คณะกรรมการ TOR” ตามระบบ
    ❌ หน่วยงานอื่นเห็นก็ทำตาม
    ❌ ตัวอย่างคำสั่งแพร่ไปทั่วประเทศ
    ❌ คู่มือเริ่มเขียนตาม
    ❌ วิทยากรเริ่มสอนตาม
    ❌ AI เอาข้อมูลเหล่านั้นไปเรียนรู้แล้วตอบตาม
    ❌ ผู้ตรวจสอบบางแห่งเริ่มตรวจตาม

แล้ววันหนึ่งคนที่ ปฏิบัติตามข้อ 21 และ ว159 อย่างถูกต้อง กลับอาจถูกถามว่า
“ทำไมไม่ตั้งคณะกรรมการ TOR?”
และคำตอบที่น่ากลัวที่สุดก็คือ
“เพราะในระบบ e-GP เขาทำกันแบบนี้”

นี่แหละครับคือจุดเริ่มต้นของปัญหา

━━━━━━━━━━━━━━

⚖️ ระบบสารสนเทศต้องเดินตามกฎหมาย ไม่ใช่สร้างกฎหมายโดยพฤตินัย
ต้องแยกให้ออกว่า
    🔹 ข้อ 21 กำหนด “ใครเป็นผู้รับผิดชอบ”
    🔹 ว159 กำหนด “แนวทางในการดำเนินการ” และเปิดไว้ 2 แนวทาง
        👉 แนวทางที่ 1 ไม่ได้บังคับให้จัดทำ TOR อย่างละเอียดตาม 10 รายการของแนวทางที่ 2
        👉 แนวทางที่ 2 ไม่ได้สร้างคณะกรรมการชุดใหม่ แต่ยังเป็นคณะกรรมการ/เจ้าหน้าที่/บุคคลตามข้อ 21
    🔹 และตอนท้าย ว159 ยังยืนยันว่า เป็นดุลพินิจของผู้มีหน้าที่ตามข้อ 21 ที่จะพิจารณาดำเนินการตามแนวทางดังกล่าว

เพราะฉะนั้น อย่าให้การออกแบบ e-GP ไปเปลี่ยน “ทางเลือก” ให้กลายเป็น “ข้อบังคับ” และอย่าให้หน้าจอระบบสร้างคณะกรรมการที่ระเบียบไม่ได้สร้าง

━━━━━━━━━━━━━━

💡 ผมโพสต์เรื่องนี้ตอนที่ระบบยังไม่เปิดใช้ เพราะต้องการ “ดักทาง” ไว้ก่อน
ไม่ได้รอให้เปิดใช้แล้วเกิดปัญหาทั่วประเทศค่อยมานั่งแก้กันทีหลัง

หากผมเข้าใจหน้าจอผิด และกรมบัญชีกลาง ไม่ได้มีเจตนาจะบังคับให้ตั้งผู้รับผิดชอบ TOR แยกต่างหาก และไม่ได้บังคับให้ทุกโครงการต้องเลือกแนวทางที่ 2 ก็ยิ่งดีครับ
แต่ถ้าระบบกำลังถูกออกแบบไปในทิศทางนั้นจริง
ขอให้หยุดและกลับไปอ่านข้อ 21 กับ ว159 อีกครั้ง ก่อนเปิดใช้

เพราะการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐเกี่ยวข้องกับเจ้าหน้าที่และหน่วยงานของรัฐทั่วประเทศ
ออกแบบผิดเพียงหนึ่งช่องในระบบ วันนี้อาจดูเหมือนไม่มีอะไร
แต่วันข้างหน้าอาจกลายเป็นแนวปฏิบัติผิดทั้งประเทศ

อย่าให้ e-GP กลายเป็น “ระเบียบฉบับที่ไม่มีใครเคยประกาศใช้”
ระบบต้องรับใช้กฎหมายและระเบียบ
ไม่ใช่ให้กฎหมายและคนทำงานทั้งประเทศต้องวิ่งตามระบบ