คลังความรู้โยธาไทย 31/3/2025
สัญญาจ้างก่อสร้างภาครัฐกับสัญญาจ้างก่อสร้างระหว่างเอกชนกับเอกชนต่างกันอย่างไร
สัญญาจ้างก่อสร้างภาครัฐ กับ สัญญาจ้างก่อสร้างระหว่างเอกชน กับ เอกชนแตกต่างกันอย่างไร
“สัญญาจ้างก่อสร้างภาครัฐ” ไม่เหมือน “สัญญาระหว่างเอกชน” และไม่ใช่ทุกฉบับจะเป็น “สัญญาทางปกครอง” เข้าใจให้ชัดก่อนจะปฏิบัติหรือตัดสินใจผิด
⸻
ในช่วงที่สังคมกำลังพูดถึงข่าวใหญ่เรื่อง ตึกสำนักงานตรวจเงินแผ่นดินถล่ม
ผมอยากใช้โอกาสนี้ พาทุกคนย้อนกลับมาทำความเข้าใจ แก่นของกฎหมายเกี่ยวกับสัญญาจ้างก่อสร้าง ให้ชัด
เพราะเวลาพูดถึงคำว่า “สัญญาจ้างก่อสร้าง” หลายคนเหมารวม
บางคนคิดว่าเหมือนกันหมด จะเป็นหน่วยงานรัฐจ้างเอกชน หรือเอกชนจ้างกันเอง ก็แค่เรื่องคนสองฝ่ายตกลงกันใช่ไหม?
คำตอบคือ “ไม่ใช่” เลยครับ ต่างกันแบบคนละโลก
และความต่างนี้… มีผลต่อทั้งหน้าที่ของรัฐ หน้าที่ของผู้รับจ้าง และสิทธิของประชาชนที่เฝ้าดูงานก่อสร้างจากเงินภาษีของตัวเองอยู่เงียบ ๆ
⸻
สัญญาจ้างก่อสร้างภาครัฐ vs สัญญาระหว่างเอกชน ต่างกันยังไง?
1. กฎหมายที่ใช้บังคับคนละฉบับ
• ถ้า เอกชนจ้างเอกชนจ้างเหมาก่อสร้าง ใช้
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เช่น มาตรา 587 (ว่าจ้างทำของ), มาตรา 603 (รับผิดก่อนส่งมอบ)
• แต่ถ้า หน่วยงานของรัฐเป็นผู้ว่าจ้าง ต้องใช้ควบคู่กับ
พระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างฯ พ.ศ. 2560 โดยเฉพาะ มาตรา 93 ที่กำหนดให้
ต้องใช้ “แบบสัญญามาตรฐาน” ที่ออกโดยคณะกรรมการนโยบาย และได้รับความเห็นชอบจากสำนักงานอัยการสูงสุด
และหากไม่ปฏิบัติตาม สัญญาอาจเป็นโมฆะได้
นั่นแปลว่า… สัญญาภาครัฐไม่ได้เขียนกันเองตามอำเภอใจ
แต่ ถูกออกแบบมาให้ควบคุมความเสี่ยง ปกป้องเงินภาษี และสร้างความโปร่งใส
⸻
2. ลักษณะความสัมพันธ์ของคู่สัญญาไม่เท่ากัน
• เอกชนกับเอกชน เป็นความสัมพันธ์แบบเท่าเทียม
ต่างฝ่ายต่างมีสิทธิต่อรอง ไม่มีใครใช้อำนาจเหนือกว่า
• แต่ รัฐกับเอกชน รัฐถือ “อำนาจทางปกครอง”
มีสิทธิในการควบคุม ตรวจสอบ สั่งหยุดงาน บอกเลิกสัญญา และปรับเงิน
แม้ไม่ต้องฟ้องศาลแพ่ง
นี่คือความพิเศษของการเป็น “คู่สัญญาฝ่ายรัฐ”
ที่ไม่ได้มาในฐานะ “ลูกค้า” แต่เป็น “ภาครัฐ” ที่ต้องรักษาประโยชน์สาธารณะ
⸻
3. ผลลัพธ์ที่คาดหวังจากสัญญาต่างกัน
• สัญญาเอกชน = เพื่อผลประโยชน์ของคู่สัญญา
• สัญญาภาครัฐ = เพื่อประโยชน์ของ “ส่วนรวม” เช่น ถนน สะพาน โรงเรียน อาคารราชการ
เมื่อเงินที่ใช้มาจากภาษีของประชาชน
การก่อสร้างต้องมีเป้าหมายเพื่อสาธารณะ ไม่ใช่เพื่อผลกำไรของใครฝ่ายเดียว
⸻
แล้วสัญญาภาครัฐทุกฉบับคือ “สัญญาทางปกครอง” ใช่หรือไม่?
คำตอบคือ “ไม่ใช่ทุกฉบับ” ครับ
แม้ผู้ว่าจ้างจะเป็นหน่วยงานของรัฐ แต่ต้องดู “วัตถุประสงค์ของงาน” และ “ลักษณะการใช้อำนาจของรัฐ” ประกอบด้วย
สัญญาจะเป็น “สัญญาทางปกครอง” เมื่อ…
• มีหน่วยงานของรัฐเป็นคู่สัญญา
• ใช้งบประมาณภาครัฐ
• มีวัตถุประสงค์เพื่อประโยชน์ของสาธารณะ
• และรัฐมีอำนาจพิเศษที่ไม่ปรากฏในสัญญาทั่วไป เช่น บังคับใช้มาตรา 103 (บอกเลิกสัญญาฝ่ายเดียว) ได้
แต่ถ้า…
• งานก่อสร้างนั้นเป็นการสร้างสิ่งปลูกสร้างที่ใช้เฉพาะภายในหน่วยงาน
• ไม่มีผลกระทบหรือเกี่ยวข้องกับประชาชนโดยตรง
• และไม่ได้ใช้อำนาจพิเศษในลักษณะของรัฐควบคุมเอกชน
ศาลก็อาจวินิจฉัยว่าเป็น “สัญญาทางแพ่ง” ได้เช่นกัน
⸻
สรุปให้ชัดอีกครั้ง
“สัญญาจ้างก่อสร้างภาครัฐ” ต่างจาก “สัญญาระหว่างเอกชนกับเอกชน” อย่างลึกซึ้ง
ไม่ใช่แค่เรื่องของ “ใครเป็นผู้ว่าจ้าง” แต่เกี่ยวกับกฎหมายที่ใช้ ความสัมพันธ์ของคู่สัญญา และวัตถุประสงค์ของงานก่อสร้างนั้น
และที่สำคัญ…
“สัญญาภาครัฐ” ไม่ใช่ทุกฉบับจะเป็น “สัญญาทางปกครอง”
ต้องวิเคราะห์ให้ดีเป็นกรณีไป
⸻
บทความนี้ผมตั้งใจเขียนให้ทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องเข้าใจตรงกัน
• เจ้าหน้าที่พัสดุ
• วิศวกรควบคุมงาน
• ผู้บริหารองค์กร
• และประชาชนผู้เสียภาษี
เข้าใจว่ารูปแบบของสัญญา กำหนดสิทธิ หน้าที่ และอำนาจของแต่ละฝ่ายอย่างไร
เพราะเมื่อเข้าใจถูก เราจะจัดการงานก่อสร้างได้โปร่งใส ถูกต้อง และปกป้องประโยชน์ของประเทศได้ดีที่สุด
– ช่างถึก โยธาไทย –
⸻
ตอนหน้า ผมจะวิเคราะห์ กรณีตึก สตง. ถล่ม โดยเฉพาะ
ว่าถ้าเกิดจากเหตุสุดวิสัยจริง ผู้รับจ้างจะยังต้องรับผิดหรือไม่?
และบทบาทของรัฐจะต้องใช้ “สิทธิในฐานะผู้ว่าจ้าง” อย่างไรให้ถูกต้องตามสัญญาและกฎหมาย
รอติดตามนะครับ.
~~~~~~~~~~
แชร์ได้ , save ไว้ศึกษาส่วนตัวได้ , ห้ามนำไปโพสซ้ำหรือใช้งานที่อื่นโดยไม่ได้รับอนุญาต สงวนสิทธิ์ตามกฎหมาย
~~~~~~~~~~
อบรมกับโยธาไทย
1. อบรมราคากลางและค่า K
https://training.yotathai.com/con-k
2. อบรมการจัดทำราคากลาง +ว452 +ว124
https://training.yotathai.com/w452
3. อบรมหลักการควบคุมงาน บริหารสัญญา
https://training.yotathai.com/work
4. อบรมกฎหมายปกครองกับงานจ้างก่อสร้าง หลักการควบคุมงาน บริหารสัญญา และตรวจรับ
https://training.yotathai.com/law-work
5. อบรม AI กับงานก่อสร้างและบริหารงานก่อสร้าง
https://training.yotathai.com/ai
6. อบรมราคากลางงานก่อสร้างและสัญญาจ้างก่อสร้าง
https://training.yotathai.com/contract
7. อบรม SketchUp BIM + LayOut
https://training.yotathai.com/sketchup
..........
อบรมออนไลน์
https://yotathai.link/online-training อบรมออนไลน์
..........
https://yotathai.link/lecturer เชิญวิทยากรบรรยาย
https://yotathai.link/office ติดต่อทีมงานโยธาไทย (Line@)
https://yotathai.link/training สมัครอบรมกับโธาไทย
https://yotathai.link/chat กลุ่มสนทนาใน Line(ฟรี)
https://yotathai.link/news รับข่าวสารผ่าน Line(ฟรี)
https://yotathai.link/club กลุ่มปรึกษาปัญหาใน FB(ฟรี)
https://yotathai.link/fb-gp กลุ่มปรึกษาปัญหาจัดจ้างก่อสร้าง ใน FB (ฟรี)
https://yotathai.link/shop ร้านค้าโยธาไทย
https://yotathai.link/premix ยางมะตอยโยธาพรีมิกซ์
https://yotathai.link/alum สารส้ม-คลอรีน
https://yotathai.link/program โปรแกรมคอมพิวเตอร์
https://yotathai.link/program-k โปรแกรมค่า k
https://yotathai.link/program-factorf โปรแกรม Factor F
https://yotathai.link/program-unitcost โปรแกรมคำนวณวัสดุมวลรวม
https://yotathai.link/program-sketchup โปรแกรม SketchUp
https://roadprice.yotathai.com โปรแกรม ROAD PRICE ประมาณราคางานทาง
https://yotathai.link/rebars เขียนเหล็กเสริมใน SketchUp
https://yotathai.link/k-cal รับคำนวณค่า K
⸻
ในช่วงที่สังคมกำลังพูดถึงข่าวใหญ่เรื่อง ตึกสำนักงานตรวจเงินแผ่นดินถล่ม
ผมอยากใช้โอกาสนี้ พาทุกคนย้อนกลับมาทำความเข้าใจ แก่นของกฎหมายเกี่ยวกับสัญญาจ้างก่อสร้าง ให้ชัด
เพราะเวลาพูดถึงคำว่า “สัญญาจ้างก่อสร้าง” หลายคนเหมารวม
บางคนคิดว่าเหมือนกันหมด จะเป็นหน่วยงานรัฐจ้างเอกชน หรือเอกชนจ้างกันเอง ก็แค่เรื่องคนสองฝ่ายตกลงกันใช่ไหม?
คำตอบคือ “ไม่ใช่” เลยครับ ต่างกันแบบคนละโลก
และความต่างนี้… มีผลต่อทั้งหน้าที่ของรัฐ หน้าที่ของผู้รับจ้าง และสิทธิของประชาชนที่เฝ้าดูงานก่อสร้างจากเงินภาษีของตัวเองอยู่เงียบ ๆ
⸻
สัญญาจ้างก่อสร้างภาครัฐ vs สัญญาระหว่างเอกชน ต่างกันยังไง?
1. กฎหมายที่ใช้บังคับคนละฉบับ
• ถ้า เอกชนจ้างเอกชนจ้างเหมาก่อสร้าง ใช้
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เช่น มาตรา 587 (ว่าจ้างทำของ), มาตรา 603 (รับผิดก่อนส่งมอบ)
• แต่ถ้า หน่วยงานของรัฐเป็นผู้ว่าจ้าง ต้องใช้ควบคู่กับ
พระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างฯ พ.ศ. 2560 โดยเฉพาะ มาตรา 93 ที่กำหนดให้
ต้องใช้ “แบบสัญญามาตรฐาน” ที่ออกโดยคณะกรรมการนโยบาย และได้รับความเห็นชอบจากสำนักงานอัยการสูงสุด
และหากไม่ปฏิบัติตาม สัญญาอาจเป็นโมฆะได้
นั่นแปลว่า… สัญญาภาครัฐไม่ได้เขียนกันเองตามอำเภอใจ
แต่ ถูกออกแบบมาให้ควบคุมความเสี่ยง ปกป้องเงินภาษี และสร้างความโปร่งใส
⸻
2. ลักษณะความสัมพันธ์ของคู่สัญญาไม่เท่ากัน
• เอกชนกับเอกชน เป็นความสัมพันธ์แบบเท่าเทียม
ต่างฝ่ายต่างมีสิทธิต่อรอง ไม่มีใครใช้อำนาจเหนือกว่า
• แต่ รัฐกับเอกชน รัฐถือ “อำนาจทางปกครอง”
มีสิทธิในการควบคุม ตรวจสอบ สั่งหยุดงาน บอกเลิกสัญญา และปรับเงิน
แม้ไม่ต้องฟ้องศาลแพ่ง
นี่คือความพิเศษของการเป็น “คู่สัญญาฝ่ายรัฐ”
ที่ไม่ได้มาในฐานะ “ลูกค้า” แต่เป็น “ภาครัฐ” ที่ต้องรักษาประโยชน์สาธารณะ
⸻
3. ผลลัพธ์ที่คาดหวังจากสัญญาต่างกัน
• สัญญาเอกชน = เพื่อผลประโยชน์ของคู่สัญญา
• สัญญาภาครัฐ = เพื่อประโยชน์ของ “ส่วนรวม” เช่น ถนน สะพาน โรงเรียน อาคารราชการ
เมื่อเงินที่ใช้มาจากภาษีของประชาชน
การก่อสร้างต้องมีเป้าหมายเพื่อสาธารณะ ไม่ใช่เพื่อผลกำไรของใครฝ่ายเดียว
⸻
แล้วสัญญาภาครัฐทุกฉบับคือ “สัญญาทางปกครอง” ใช่หรือไม่?
คำตอบคือ “ไม่ใช่ทุกฉบับ” ครับ
แม้ผู้ว่าจ้างจะเป็นหน่วยงานของรัฐ แต่ต้องดู “วัตถุประสงค์ของงาน” และ “ลักษณะการใช้อำนาจของรัฐ” ประกอบด้วย
สัญญาจะเป็น “สัญญาทางปกครอง” เมื่อ…
• มีหน่วยงานของรัฐเป็นคู่สัญญา
• ใช้งบประมาณภาครัฐ
• มีวัตถุประสงค์เพื่อประโยชน์ของสาธารณะ
• และรัฐมีอำนาจพิเศษที่ไม่ปรากฏในสัญญาทั่วไป เช่น บังคับใช้มาตรา 103 (บอกเลิกสัญญาฝ่ายเดียว) ได้
แต่ถ้า…
• งานก่อสร้างนั้นเป็นการสร้างสิ่งปลูกสร้างที่ใช้เฉพาะภายในหน่วยงาน
• ไม่มีผลกระทบหรือเกี่ยวข้องกับประชาชนโดยตรง
• และไม่ได้ใช้อำนาจพิเศษในลักษณะของรัฐควบคุมเอกชน
ศาลก็อาจวินิจฉัยว่าเป็น “สัญญาทางแพ่ง” ได้เช่นกัน
⸻
สรุปให้ชัดอีกครั้ง
“สัญญาจ้างก่อสร้างภาครัฐ” ต่างจาก “สัญญาระหว่างเอกชนกับเอกชน” อย่างลึกซึ้ง
ไม่ใช่แค่เรื่องของ “ใครเป็นผู้ว่าจ้าง” แต่เกี่ยวกับกฎหมายที่ใช้ ความสัมพันธ์ของคู่สัญญา และวัตถุประสงค์ของงานก่อสร้างนั้น
และที่สำคัญ…
“สัญญาภาครัฐ” ไม่ใช่ทุกฉบับจะเป็น “สัญญาทางปกครอง”
ต้องวิเคราะห์ให้ดีเป็นกรณีไป
⸻
บทความนี้ผมตั้งใจเขียนให้ทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องเข้าใจตรงกัน
• เจ้าหน้าที่พัสดุ
• วิศวกรควบคุมงาน
• ผู้บริหารองค์กร
• และประชาชนผู้เสียภาษี
เข้าใจว่ารูปแบบของสัญญา กำหนดสิทธิ หน้าที่ และอำนาจของแต่ละฝ่ายอย่างไร
เพราะเมื่อเข้าใจถูก เราจะจัดการงานก่อสร้างได้โปร่งใส ถูกต้อง และปกป้องประโยชน์ของประเทศได้ดีที่สุด
– ช่างถึก โยธาไทย –
⸻
ตอนหน้า ผมจะวิเคราะห์ กรณีตึก สตง. ถล่ม โดยเฉพาะ
ว่าถ้าเกิดจากเหตุสุดวิสัยจริง ผู้รับจ้างจะยังต้องรับผิดหรือไม่?
และบทบาทของรัฐจะต้องใช้ “สิทธิในฐานะผู้ว่าจ้าง” อย่างไรให้ถูกต้องตามสัญญาและกฎหมาย
รอติดตามนะครับ.
~~~~~~~~~~
แชร์ได้ , save ไว้ศึกษาส่วนตัวได้ , ห้ามนำไปโพสซ้ำหรือใช้งานที่อื่นโดยไม่ได้รับอนุญาต สงวนสิทธิ์ตามกฎหมาย
~~~~~~~~~~
อบรมกับโยธาไทย
1. อบรมราคากลางและค่า K
https://training.yotathai.com/con-k
2. อบรมการจัดทำราคากลาง +ว452 +ว124
https://training.yotathai.com/w452
3. อบรมหลักการควบคุมงาน บริหารสัญญา
https://training.yotathai.com/work
4. อบรมกฎหมายปกครองกับงานจ้างก่อสร้าง หลักการควบคุมงาน บริหารสัญญา และตรวจรับ
https://training.yotathai.com/law-work
5. อบรม AI กับงานก่อสร้างและบริหารงานก่อสร้าง
https://training.yotathai.com/ai
6. อบรมราคากลางงานก่อสร้างและสัญญาจ้างก่อสร้าง
https://training.yotathai.com/contract
7. อบรม SketchUp BIM + LayOut
https://training.yotathai.com/sketchup
..........
อบรมออนไลน์
https://yotathai.link/online-training อบรมออนไลน์
..........
https://yotathai.link/lecturer เชิญวิทยากรบรรยาย
https://yotathai.link/office ติดต่อทีมงานโยธาไทย (Line@)
https://yotathai.link/training สมัครอบรมกับโธาไทย
https://yotathai.link/chat กลุ่มสนทนาใน Line(ฟรี)
https://yotathai.link/news รับข่าวสารผ่าน Line(ฟรี)
https://yotathai.link/club กลุ่มปรึกษาปัญหาใน FB(ฟรี)
https://yotathai.link/fb-gp กลุ่มปรึกษาปัญหาจัดจ้างก่อสร้าง ใน FB (ฟรี)
https://yotathai.link/shop ร้านค้าโยธาไทย
https://yotathai.link/premix ยางมะตอยโยธาพรีมิกซ์
https://yotathai.link/alum สารส้ม-คลอรีน
https://yotathai.link/program โปรแกรมคอมพิวเตอร์
https://yotathai.link/program-k โปรแกรมค่า k
https://yotathai.link/program-factorf โปรแกรม Factor F
https://yotathai.link/program-unitcost โปรแกรมคำนวณวัสดุมวลรวม
https://yotathai.link/program-sketchup โปรแกรม SketchUp
https://roadprice.yotathai.com โปรแกรม ROAD PRICE ประมาณราคางานทาง
https://yotathai.link/rebars เขียนเหล็กเสริมใน SketchUp
https://yotathai.link/k-cal รับคำนวณค่า K
