หลักเกณฑ์ราคากลางงานก่อสร้างของกรมบัญชีกลางกำหนดหลักการว่า การแบ่งงวดงาน การจ่ายเงิน และการกำหนดระยะเวลาแล้วเสร็จต้องถูกต้องชัดเจนตามหลักวิชาการ ปริมาณงานแต่ละงวดต้องสอดคล้องกับจำนวนเงินแต่ละงวด โดยคำนึงถึงความเป็นธรรมของทั้งผู้รับจ้างและผู้ว่าจ้าง — กำหนดเวลามากเกินไปอาจถูกมองว่าเอื้อประโยชน์ผู้รับจ้าง สั้นเกินไปทำให้เร่งงานจนกระทบคุณภาพ
สัญญาราคาเหมารวม (Lump Sum): กำหนดงวดเงินเป็นจำนวนตายตัวผูกกับเนื้องานและกำหนดวันแล้วเสร็จของแต่ละงวด · สัญญาราคาต่อหน่วย (Unit Cost): จ่ายตามผลงานจริงที่วัดได้คูณราคาต่อหน่วย (มักเบิกรายเดือน) — การเลือกแบบสัญญากำหนดโครงสร้างงวดตั้งแต่ต้น
| ประเด็น | หลักเกณฑ์ | ที่มา |
|---|---|---|
| เงินล่วงหน้า | จ่ายได้ไม่เกิน 15% ของค่าจ้างตามสัญญา ต้องกำหนดเงื่อนไขไว้ในประกาศ และหักคืนจากเงินค่าจ้างแต่ละงวดตามที่สัญญากำหนด | ระเบียบกระทรวงการคลังฯ ข้อ 91 |
| เงินประกันผลงาน (Retention) | หักจากเงินค่าจ้างแต่ละงวดตามอัตราที่สัญญากำหนด คืนเมื่อครบเงื่อนไข | แบบสัญญาจ้างก่อสร้างมาตรฐาน |
| ค่าปรับ | รายวันอัตราตายตัว 0.01-0.10% ของราคางานจ้าง แต่ไม่ต่ำกว่าวันละ 100 บาท (งานสาธารณูปโภคที่กระทบจราจรกำหนด 0.25% ได้) | ระเบียบกระทรวงการคลังฯ ข้อ 162 |
| ค่า K (สัญญาแบบปรับราคาได้) | คำนวณรายงวดจากดัชนีราคาเดือนส่งมอบงานงวดนั้นเทียบเดือนเปิดซอง ช่วง ±4% ไม่ปรับ ผู้รับจ้างต้องยื่นขอภายใน 90 วันนับแต่ส่งมอบงานงวดสุดท้าย | เงื่อนไขสัญญาแบบปรับราคาได้ (มติ ครม.) |
วันเริ่มนับระยะเวลามี 2 ระบอบตามแบบสัญญามาตรฐาน: นับถัดจากวันได้รับหนังสือแจ้งให้เริ่มทำงาน (Notice to Proceed) หรือกำหนดวันที่แน่นอน/นับถัดจากวันลงนาม — และแนวคำพิพากษาศาลปกครองสูงสุดวางหลักว่า หากผู้ว่าจ้างส่งมอบพื้นที่ล่าช้า ต้องหักช่วงเวลาที่เข้าพื้นที่ไม่ได้ออกก่อนคิดค่าปรับ แม้สัญญาไม่ได้เขียนไว้
การขยายระยะเวลา/งดลดค่าปรับ (พ.ร.บ.ฯ มาตรา 102, ระเบียบข้อ 182): ทำได้เมื่อเหตุเกิดจากความผิดของหน่วยงาน เหตุสุดวิสัย หรือเหตุที่ไม่ใช่ความผิดของผู้รับจ้าง — ผู้รับจ้างต้องแจ้งเหตุภายใน 15 วันนับถัดจากวันที่เหตุสิ้นสุด มิฉะนั้นถือว่าสละสิทธิ์ (เว้นแต่เหตุที่หน่วยงานทราบอยู่แล้ว) การเผื่อวันฝนตกในสัญญามากเกินจำเป็นจึงไม่ใช่แนวทางที่ถูก — ใช้กลไกขยายเวลาเมื่อเกิดเหตุจริงแทน
ทำได้โดยการแก้ไขสัญญาตาม พ.ร.บ.ฯ มาตรา 97 ประกอบระเบียบข้อ 165 — ต้องอยู่ในกรอบที่กฎหมายอนุญาต (เช่น จำเป็นเพื่อประโยชน์ราชการ หรือไม่ทำให้ราชการเสียประโยชน์) กรณีเพิ่ม/ลดเนื้องานหรือเวลาให้ตกลงเรื่องเงินและเวลาไปพร้อมกัน · แนวปฏิบัติที่ดี: กำหนดเงื่อนไข "ไม่อนุมัติให้เบิกจ่ายข้ามงวด" สำหรับงานที่มีลำดับชั้นทางเทคนิค เพื่อใช้งวดงานเป็นเครื่องมือควบคุมคุณภาพ
(1) กำหนดระยะเวลานานเกินจริงโดยไม่มีเหตุผล productivity รองรับ — เคยมีกรณีงานปูผิวทาง 748 ตร.ม. กำหนด 90 วัน ทั้งที่เครื่องปูทำได้ ~3,500 ตร.ม./วัน (2) เงินงวดแรกสูงเกินมูลค่าผลงานจริง (front-loading) (3) งวดสุดท้ายไม่รวมงานที่ปรับราคาไม่ได้ (4) ปริมาณงานในงวดไม่สอดคล้องกับเงิน — หลักตรวจสอบคือเงินแต่ละงวด ≈ 90-95% ของมูลค่าผลงานจริง (× Factor F)
แหล่งอ้างอิง: พ.ร.บ.การจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 · ระเบียบกระทรวงการคลังว่าด้วยการจัดซื้อจัดจ้างฯ พ.ศ. 2560 · แบบสัญญาจ้างก่อสร้างมาตรฐาน (ประกาศคณะกรรมการนโยบายฯ)
